✍ محمد حسن پوره
۲۱ سپتامبر روز جهانی صلح با روز بازگشایی مدارس گره خورده است .
شعارسال ۲۰۲۶ روز جهانی صلح ؛
«سرمایهگذاری در صلح: برای همه، در همه جا، هر روز» نامگذاری شده است .
صلح فقط یک مفهوم انتزاعی نیست، بلکه
مهارتی است که در همان سالهای ابتدایی، در مواجهه با تفاوتها و در حل اختلاف بر سر یک بازی یا یک درس، یاد گرفته میشود.
🔺کلاسهای بی معلم و نیمکتهایی بی محصل
جنگ اخیر، زخم تازهای بر پیکر نظام آموزشی بود که هنوز داغ دیماه ۱۴۰۴ را بر تن داشت. در آن اعتراضات، شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان فهرستی از حدود ۲۵۰ دانشآموز و نوجوان کشتهشده منتشر کرد فهرستی با عنوان «نیمکتهای خالی». شورا نوشت: «کلاسها دیگر مثل قبل نیستند. نیمکتهای خالی فقط نشانهٔ غیبت نیستند، بلکه یادآور جنایتیاند که به کلاس درس رسیده است.»
نهم اسفند ۱۴۰۴، در نخستین ساعات تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، دو موشک تاماهاوک به دبستان «شجره طیبه» در میناب اصابت کرد. ساعت ۱۱:۳۰ صبح ،کلاسها فعال بود. دستکم ۱۲۳ دانش آموز دبستانی و ۲۶ معلم کشته شدند .
همچنین پژوهشکده جنبش معلمان ، تعداد معلمان کشته شده در اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ را ۱۵ معلم اعلام نموده است .
🔺صلح، فقط محدود به حذف سلاح نیست
سازمان ملل در بیانیه ای که به مناسبت روز جهانی صلح صادر کرد اذعان می کند که صلح «صرفاً نبودِ جنگ نیست، بلکه محیطی فراگیر است که بر امنیت، کرامت، فرصت و همکاری در زندگی روزمره بنا شده است.»
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل نیز در پیام خود تأکید کرده که صلح تنها در میزهای مذاکره ساخته نمیشود، بلکه در کلاسهای درس، محلهها و روابط روزمره مردم نیز شکل میگیرد.
جنگ تنها در مرزها نیست؛ وقتی در خانه با سکوت یا تحقیر، دیگری را از جهان خود بیرون میکنیم، در واقع در حال ریشهکن کردن بذرهای صلح هستیم.
صلح در خانواده یعنی وقتی اختلافی پیش میآید، به جای تحقیر و سکوتِ خصمانه، به گفتوگو بازگردیم. یعنی خشونت کلامی جای خود را به شنیدن بدهد. این ساده به نظر میرسد، اما در جامعهای که خشونت از بالا به پایین نهادینه شده، سختترین انتخاب است.
صلح در مناسبات گروههای سیاسی یعنی رقابت در چارچوب نقد، نه حذف. یعنی وقتی اختلافی پیش میآید، راهحل در گفتوگو و سازوکارهای مدنی جستوجو شود، نه در بازداشت. کانون صنفی معلمان ایران در بیانیهای صریح نوشت: «نه به جنگ، نه به استبداد داخلی؛ صلح، آزادی، عدالت اجتماعی و رفاه خواست مردم است.»
صلح در ساختارها یعنی آموزش صلح به عنوان بخشی از برنامهٔ درسی ، در نظام آموزشی گنجانده شود .
در مالزی، تلفیق صلح در دروس منجر به کاهش ۷۳ درصدی نزاع شده است؛ اما در ایران «درس رسمی یا محتوای موثر با عنوان صلح وجود ندارد».
🔺سرمایهگذاری در صلح به چه معناست ؟
۱. آموزش صلح در مدارس.
تجربههای موجود نشان میدهد این کار یعنی آموزش صلح برای جامعه پذیر کردن دانش آموز به منظور آماده کردن فردی صلح جو در اجتماع شدنی است. در استان گلستان، هیئتهای همیار صلح دانشآموزی در ۳۰ درصد مدارس مستقر شدهاند. در بیرجند نیز هیئتهای صلح ویژه فرهنگیان و دانشآموزان با هدف «آموزش مهارتهای صلحآمیز و کاهش آسیبهای اجتماعی» افتتاح شده است. هر چند چنین برنامه هایی موثر است ،اما جای خالی آموزش واقعی صلح در عنوان درسی و محتواهای آموزشی بشدت دیده می شود .
۲. حفظ نام کشته شدگان و حافظه تاریخی
فهرست «نیمکتهای خالی» یک سند تاریخی است. شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان نوشت: «یادشان را به سکوت واگذار نمیکنیم. این فهرست تا روز دادخواهی بسته نخواهد شد.» حفظ این حافظه، خود شکلی از سرمایهگذاری در صلح است — صلحی که بر انکار بنا نشده باشد.
حافظه تاریخی، ستون فقرات صلح است؛ زیرا صلحی که بر فراموشی و انکار بنا شده باشد، تنها یک آرامشِ کاذب و موقت است.
۳. پیوند با نهادهای بینالمللی.
کانون صنفی معلمان تهران در نامههایی جداگانه به یونسکو و یونیسف خواستار حمایت از تلاشهای بینالمللی برای پایان جنگ شده است. این مسیر، اگرچه کند و ناکافی است، یکی از معدود کانالهای موجود برای پاسخخواهی است.
مهر امسال، جای خالی پرنیان و رهام و جواد و ماکان و ۱۲۳ کودک میناب و ۲۵۰ دانشآموز اعتراضات دیماه و ده ها معلم کشته شده در جریان اعتراضات دیماه و جنگ اخیر در کلاسها حس میشود. پدر و مادری که امسال کیف مدرسه نخریدند، نه به این دلیل که مدرسه نبود، بلکه به این دلیل که فرزندشان نبود، بهترین گواه این حقیقتاند که صلح، پیش از آنکه یک پیمان بینالمللی باشد، یک انتخاب روزمره است.
انتخاب اینکه به جای گلوله، به حرف و گفتگو گوش کنیم. به جای حذف، ببخشیم. و به جای جنگ در هر مقیاسی که باشد زندگی را انتخاب کنیم.
زنده باد صلح و آزادی