✍️زینب پارسا
یکی از چالشهای ساختاری نظام آموزشی ایران، نابرابری و کمبود در زیرساختهای فیزیکی و آموزشی مدارس است. اگر چه طی دهههای اخیر سرانه فضای آموزشی افزایش یافته، اما این شاخص بهتنهایی نمیتواند کیفیت و برابری محیطهای آموزشی را نمایندگی کند. زیرا همچنان بخشی از مدارس با فرسودگی، ناایمنی، کمبود فضا و محدودیت تجهیزات آموزشی مواجهاند.برخی از محله ها در شهر ها و روستا ها نیز با فقدان مدرسه مواجه اند.
فاجعه آتشسوزی مدرسه شینآباد نمونهای تلخ از نتایج فرسودگی و ناایمنی محیط های آموزشی ایران است؛ حادثهای که ضرورت توجه جدی به هشدار های ایمنی، تجهیزات و آمادگی مدارس در برابر شرایط اضطراری را آشکار کرد.
استمرار معضل مدارس فرسوده و ناایمن، نشان میدهد که زیرساخت آموزشی همچنان نیازمند سیاستگذاری مستمر، تأمین منابع و نظارت مؤثر است ، فضای فیزیکی بر ابعاد روانی دانش آموزان و معلمان نیز اثر گذار ست.
چگونه معلمی در کلاسی درس بدهد که نگران است بر سرش آوار شود؟ چگونه دانش آموز در کلاس درسی متمرکز باشد که دیوارهایش رد پوسیدگی دارد ؟ چگونه آرام باشند وقتی کلاس ها در گرما بسیار گرم و در سرما بسیار سردند؟
اما تمام مسئله همین نیست،
زیرساخت آموزشی صرفاً به استحکام و ایمنی ساختمان مدرسه ها محدود نمیشود. وسعت فضای کلاس نیز بخشی از کیفیت آموزشی است. کلاسهای کوچک و شلوغ! امکان جابهجایی، تشکیل گروههای کلاسی و فعالیت های گروهی، بحث و گفتوگو، انجام فعالیت های مشترک و مراحل یادگیری مشارکتی را بسیار دشوار کرده است. در حالی که رویکردهای نوین آموزشی، یادگیری را صرفاً انتقال یکسویه اطلاعات از معلم به دانشآموز نمیدانند و بر تعامل، مشارکت، حل مسئله و یادگیری همیارانه تأکید دارند، بر تجربه دانش آموزان تاکید دارند
اما چگونه؟
فضای فیزیکی نامناسب عملاً اجرای این روشها را دشوار یا حتی ناممکن کرده است.
آزمایشگاه، و کتابخانه و امکانات فناوری نیز وضعیت خوبی ندارند.
کمبود تجهیزات آزمایشگاهی، فرصت یادگیری تجربی و تبدیل مفاهیم نظری به تجربه عملی را کاهش میدهد؛ کمبود رایانه، لپتاپ و دسترسی مناسب به فناوری، در شرایطی که سواد دیجیتال به یکی از مؤلفههای مهم آموزش معاصر تبدیل شده، نیز یکی دیگر از درد های ماست. در حالی که در کتاب کار و فناوری پایه ششم آموزش کار با رایانه طراحی شده است.
ضعف زیرساخت های مدارس کیفیت یادگیری، امکان اجرای روشهای تدریس مشارکتی، ایمنی دانشآموزان و عدالت آموزشی را تهدید می کند.
مدرسه زمانی میتواند از آموزش باکیفیت سخن بگوید که فضای فیزیکی و امکانات آن متناسب باشد نه آنکه با مجموعه از فقدان ها سر و کار داشته باشد.