✍ شهرام جمالی
▫️اخیراً علیرضا کاظمی، وزیر آموزشوپرورش با اذعان به مشکل کمبود نیرو گفته است که امسال برخلاف سال گذشته، جذب گستردۀ نیرو انجام نخواهد شد!
بهنظر میرسد منظور کاظمی از عدم جذب گستردۀ نیرو، اعمال محدودیت در بهکارگیری معلمان از طریق آزمون استخدامی ماده ۲۸ است. این درحالی است که بر اساس آمارهای وزارت آموزشوپرورش، این وزارتخانه با کمبود ۱۲۰ هزار معلم برای سال تحصیلی جدید مواجه است.
▫️مشکل کمبود نیرو در آموزشوپرورش سالهاست که به دلیل سیاستهای انقباضی دولتهای مختلف در این بخش وجود داشته و دارد. سیاستهایی که بدون چشمانداز بلندمدت و صرفاً با توجیه صرفهجویی! این نهاد را به مرز ورشکستگی کامل رسانده به طوریکه در وضعیت فعلی حتی با اتکا به سایر روشهای جبرانی هم بعید است بتواند به طور کامل بر این مشکل فائق آید.
▫️وضعیت موجود آموزشوپرورش در تامین نیروی انسان، نشان از فاصله زیاد با شاخص و معیارهای استاندارد و حتی انتظاراتِ حداقلی دارد و در این میان هیچگاه مشخص نبوده آمارهایی که از کمبود نیرو طی سالهای گذشته ارائه شده است، دقیقاً براساس چه شاخصها و معیارها و کدام انتظارات از آموزشوپرورش بوده است.
از سوی دیگر، هیچ مکانیسم مطمئنی هم در قوانین بالادستی برای حل این مشکل دیده نشده است و روشهای جبرانی برای تامین کسری نیرو بقدری متنوع بوده اند که خود آموزشوپرورش هم هرساله برای ساماندهی آنها دچار نوعی سردرگمی و بلاتکلیفی است! وقتی بخشی از کسری نیرو از طریق ندادن نیرو (معاون،مشاور،نیروی خدماتی، سرپرست بخش و …) به مدارس توجیه میشود، این یعنی پاک کردن صورت مساله و نهایتاً به اینجا میرسد که در یک مدرسه ضمن کاهش تعداد عوامل اجرایی، از همان تعداد اندک باقیمانده برای جبران کمبود ساعات تدریس نیز استفاده میشود تا بتوانند با افتخار اعلام کنند که ” هیچ کلاسی بدون معلم نیست” !
▫️بر اساس پیشبینی و برآوردهای آموزشوپرورش، جمعیت دانشآموزی کشور تا سال ۱۴۰۸ تقریباً ثابت خواهد ماند و پس از آن تا سال ۱۴۱۲ کاهش مییابد. بنابراین بعید نیست که شدت یافتن سیاستهای انقباضی در رویههای استخدامی مرتبط با این موضوع باشد، به این دلیل که آموزشوپرورش نگران است که با نیروی مازادی که در سالهای آینده روی دستش خواهد ماند چه کند!
اگر چنین گمانی درست باشد، بهطور قطع بر مبنای یک پیشفرض اشتباه بنا شده که آن، حفظ نسبت تعداد معلم به دانشآموز است.
اگر قرار است جمعیت دانشآموزی کاهش یابد چرا باید نسبت تعداد معلم به دانشآموز بدون تغییر باقی بماند؟! چرا نباید کلاسهای شلوغ و پرتراکم، خلوتتر شده و تعداد دانشآموزان دستکم بر اساس استانداردهای تدوین شده توسط خود آموزشوپرورش تنظیم شوند؟
▫️مساله دیگر اینست که اقتضائات تامین نیروی انسانی در آموزشپرورش هیچگاه بر عهده این نهاد نبوده است و سازمان امور اداری و استخدامی نیز همیشه در مقابل تامین نیرو و افزایش مجوز ردیفهای استخدامی جدید برای آموزشوپرورش مقاومت کرده است. علت این مقاومت هم اینطور توجیه شده است که استخدام نیروی جدید به حجم بار صندوقهای بازنشستگی اضافه میکند و از سوی دیگر این روش استخدامی نسبت به سایر روشهای جبران نیرو، بار مالی بسیار بیشتری به همراه خواهد داشت!
و شاید به همین دلیل است که تامین نیروی انسانی در آموزش و پرورش هیچگاه بر اساس شاخصهای واقعیِ نیاز صورت نگرفته است.