نویسنده: مایکل دبلیو.اپل
ترجمه: نازنین میرزابیگی
ناشر: انتشارات آگاه
یکی از پرسشهای بنیادین و همیشه حاضر برای هر معلم کنشگر و هر فرهنگی دغدغهمند این است: آیا ما در کلاسهایمان، صرفاً چرخدندههای یک ماشین سرکوبگر بزرگتر را میسازیم، یا واقعاً میتوانیم سنگ بنای یک جامعهٔ عادلانهتر را بگذاریم؟
نظامهای آموزشی رسمی، اغلب بهعنوان ابزاری برای بازتولید مناسبات موجود عمل میکنند: نابرابری طبقاتی، تبعیض جنسیتی و نژادی و …. مدرسه و دانشگاه گاهی تنها “مهارتهای لازم برای بقا در وضع موجود” را آموزش میدهند(البته در شرایط ما بندرت)، نه “دانش و جسارت لازم برای تغییر آن”. این همان تناقض دردناکی است که بسیاری از ما در حرفهٔ خود هر روز حس میکنیم.
اما آیا این سرنوشت محتوم آموزش است؟
کتاب «آیا آموزش میتواند جامعه را تغییر دهد؟» نوشتهٔ مایکل دبلیو. اپل، نظریهپرداز برجستهٔ انتقادی، پاسخی روشن به این پرسش میدهد: بله، اما…
اپل با تحلیل تیزبینانهٔ خود نشان میدهد که اگرچه آموزش همواره عرصهای برای تحمیل ایدئولوژی مسلط بوده، اما هرگز کاملاً در اختیار آن نبوده است. کلاس درس، همیشه میتواند به یک «میدان نبرد» بر سر معنا تبدیل شود. تاریخ آموزش، مملو از لحظههایی است که معلمان رادیکال، جنبشهای اجتماعی، و کنش جمعی اعتراضی، از دل همین نهاد به ظاهر محافظهکار، آموزشی رهاییبخش را بیرون کشیدهاند.
این کتاب به ما یادآوری میکند که:
-آموزش واقعاً سیاسی است، چه این را بپذیریم چه نه.
-معلم، میتواند یک تکنسین بیطرف نباشد؛ او یک کنشگر است که در هر لحظه در حال تأیید یا مقاومت در برابر روابط ناعادلانهٔ قدرت است.
– تغییر از خردترین سطح (یک کلاس، یک گفتوگوی انتقادی، یک تغییر در محتوای درس) آغاز میشود و میتواند به جنبشی بزرگتر متصل شود.
خواندن این کتاب برای معلمانی که از بیتأثیری ظاهری خود خسته شدهاند، نیروی امید بخش خواهد بود. اپل به ما نمیگوید که کار ساده است، بلکه ابزار تحلیل و چراغ راهی تاریخی به دست میدهد تا بفهمیم چگونه دیگران در شرایطی سختتر، آموزش را به ابزاری برای عدالت خواهی تبدیل کردهاند.