معرفی کتاب
فراسوی یادگیری: آموزش دمکراتیک برای آینده انسانی
نویسنده: گرت بیستا
ترجمه :سید سجاد هاشمی نژاد
صادق کشاورزیان
یکی از بحرانهای مهم آموزش در جهان و نیز در ایران ــ از مدرسه تا دانشگاه ــ پدیده ای ست که میتوان آن را یادگیریزدگی نامید. ما آموزش را تقریباً با «یادگیری» یکی گرفتهایم: یادگیریِ مهارت، کسب نمره، گرفتن مدرک، رقابت برای موفقیت فردی. گویی مأموریت نظام آموزشی این است که یادگیرندهای کارآمد تحویل جامعه دهد؛ کسی که بتواند بیشتر بداند، بهتر امتحان بدهد، موفقتر باشد و در نهایت کارایی داشته باشد.
اما بهای این موفقیت چیست؟
در این نگاه،مسئله ای اساسی و حیاتی از بین میرود: دیگری.
وقتی تنها هدف جامعه، پرورش فرد موفق باشد، آنچه نادیده گرفته میشود «مسئولیت نسبت به دیگران» است. آموزش بدون دیگری، تنها به پرورش کسانی میانجامد که برای خود میاندیشند، برای خود تلاش میکنند و برای خود حق میخواهند. نتیجهی چنین تربیتی را در جامعه امروز میبینیم:
بی تفاوتی و یا بیزاری نسبت به دیگری متفاوت
ناتوانی در گفتوگو
بیاعتمادی اجتماعی
رقابتهای فردی بدون مسئولیت جمعی
برداشت تقلیلیافته از دموکراسی: «حق من» بدون «پاسخگویی به دیگران»
در چنین وضعیتی، کتاب «فراسوی یادگیری: آموزش دموکراتیک برای آیندهای انسانی» نوشتهی گرت بیستا، نه صرفاً یک اثر نظری، بلکه یک تامل و هشدار جدی است. بیستا میگوید: آموزش دموکراتیک یعنی شکلگیری انسانی که بتواند دیگری را به رسمیت بشناسد. به تعبیر او، انسان شدن فقط محصول یادگیری نیست، بلکه نتیجهی پاسخدادن به دیگری است؛ دیگریای که متفاوت است، ناشناخته است، و حتی گاهی نامطلوب.
کتاب بیستا یادآوری میکند:
جامعه دموکراتیک بدون «مسئولیت نسبت به دیگری» ممکن نیست، حتی اگر مردم بسیار باسواد یا بسیار موفق باشند.
از نگاه او، مشکل اصلی جوامع امروز ــ یاد نگرفتن نیست؛ بلکه فقدان آموزش برای همزیستی است. اینجاست که ما میفهمیم چرا مطالعه این کتاب برای امروز ایران ضروری است: جامعهای که فقط یاد بگیرد، اما دیگری را فراموش کند، سرانجام درگیر نزاع میان هویتها میشود.
بنابراین، پرسشی که بیستا پیش میکشد، پرسشی درباره آینده ماست:
آیا میخواهیم صرفاً هوشمندتر، ماهرتر و موفقتر شویم؟
یا میخواهیم انسانهایی باشیم که بتوانیم کنار یکدیگر زندگی کنیم؟
خواندن فراسوی یادگیری می تواند گامی در راستای ضرورت بازنگری در روال های معمول و مرسوم در نظام های آموزشی و مدرسه را فراهم و نیز جهت گیری بدیلی را معرفی کند.