شیوع مصرف مواد مخدر در میان دانشآموزان و نوجوانان، به یکی از جدیترین چالشهای اجتماعی و بهداشتی ایران تبدیل شده است؛ بحرانی که نهتنها سلامت جسمی و روانی یک نسل را تهدید میکند، بلکه آینده فردی و اجتماعی میلیونها کودک و نوجوان را نیز در معرض خطر قرار داده است. آنچه این پدیده را نگرانکنندهتر میسازد، کاهش سن آغاز مصرف و گسترش آن به فضاهایی است که تا چندی پیش از این آسیب مصون تلقی میشدند؛ از مدارس ابتدایی و محلههای کمبرخوردار گرفته تا خانوادههایی که نوزادان در آنها از همان بدو تولد با پیامدهای اعتیاد مواجه میشوند.
بر اساس گزارشهای میدانی مسئولان سازمان بهزیستی در برخی شهرستانهای استان خراسان، یکی از عوامل اصلی گرایش دانشآموزان به مصرف مواد، مادهای به نام «ناس» است. به دلیل خلأهای قانونی، خرید و فروش این ماده در بسیاری از موارد جرم محسوب نمیشود و در نتیجه، بهراحتی در فروشگاههای اطراف مدارس در دسترس کودکان و نوجوانان قرار دارد. بنا بر این گزارشها، مصرف ناس در برخی مناطق از دوره دوم ابتدایی آغاز میشود و در دوره اول متوسطه به شکل گستردهای در میان دانشآموزان رواج یافته است. هرچند این وضعیت در استان خراسان بیشتر مورد توجه قرار گرفته، اما مسئولان تأکید کردهاند که این مسئله محدود به یک استان نیست و در مناطق مختلف کشور، با شدتهای متفاوت، مشاهده میشود.
ابعاد این بحران تنها به محیط مدارس محدود نمیشود. مسئولان بهزیستی از تولد نوزادانی خبر دادهاند که به دلیل مصرف مواد مخدر توسط مادر در دوران بارداری، با وابستگی به مواد متولد میشوند. همچنین در خانوادههایی که هر دو والد با اعتیاد دستوپنجه نرم میکنند، کودکانی که سالهای نخست زندگی خود را در محیطی آلوده به دود مواد مخدر سپری میکنند، در معرض پدیدهای قرار میگیرند که از آن با عنوان «دودخور شدن» یاد میشود. قرار گرفتن مداوم در معرض دود مواد میتواند پیامدهای جدی برای سلامت جسمی و روانی کودک داشته باشد و در برخی موارد با بروز علائم وابستگی همراه باشد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، بخش قابل توجهی از کودکانی که به دلیل شرایط خانوادگی از والدین خود جدا شدهاند، کودکانی زیر ده سال بودهاند که در محیطی آلوده به مواد مخدر زندگی کرده و با پیامدهای مستقیم یا غیرمستقیم اعتیاد مواجه بودهاند.