مفهوم «جامعه مدنی» از مهمترین اجزای آزادی در جهان امروز است. هنری فارل استاد روابط بینالملل در دانشگاه جانز هاپکینز در یادداشتی با عنوان «جامعه مدنی چیست و چرا باید برایمان مهم باشد؟» با تکیه بر دیدگاههای فیلسوف بریتانیایی ارنست گلنر، از اینکه جامعه مدنی چگونه به وجود آمد و اینکه چرا برای حفظ آزادیهای انسانی ضروری است، نوشته است.
🔸 گلنر در کتاب «شرایط آزادی» جامعه مدنی را پدیدهای میداند که در تاریخ بشر بهندرت رخ داده است. بهباور او جامعه مدنی نتیجه تعادلی تاریخی بود که در جریان آن هیچیک از نیروهای سیاسی و مذهبی نتوانستند دیگری را نابود کنند. این تعادل سبب شد فضایی برای زندگی آزاد، همکاری و گفتوگو شکل بگیرد.
🔸 جامعه مدنی یعنی جایی میان دولت و مردم؛ جایی که انسانها بدون اجبار، گروهها و انجمنهایی برای هدفهای مشترک میسازند. این نهادها به مردم امکان میدهند با هم همکاری کنند، از دولت پاسخ بخواهند و از آزادی خود در برابر قدرت محافظت کنند.
🔸 گلنر میگوید جامعه مدنی حاصل نوعی «اتفاق تاریخی» است، اما پس از شکلگیری توانست خود را گسترش دهد. آزادی مذهبی به آزادی مدنی راه داد و آزادی مدنی به رشد اقتصادی انجامید. کشورهایی که چنین ساختاری پیدا کردند، بهتدریج پایدارتر، قانونمندتر و آزادتر شدند.
🔸 ویژگی مهم جامعه مدنی در نگاه گلنر «انعطاف» است. انسان در چنین جامعهای آزاد است که وارد هر انجمنی بشود، در آن فعالیت کند یا آن را ترک کند. نه پیوندهای خونی و نه آیینهای اجباری نمیتوانند مشارکت انسان محصول این جامعه را محدود کنند. آزادی برای مشارکت داوطلبانه، همان چیزی است که زندگی مدنی را ممکن میسازد.
🔸 جامعه مدنی با نهادهایی مانند انجمنها، اتحادیهها، سازمانهای مردمنهاد و رسانههای مستقل معنا پیدا میکند. این نهادها آنقدر قوی هستند که جلوی استبداد را میگیرند، اما عضویت در آنها آزاد و داوطلبانه است. در چنین شرایطی دولت نمیتواند همهچیز را در اختیار بگیرد و شهروندان میتوانند آزادانه تصمیم بگیرند.
🔸 گلنر میگوید که جامعه مدنی وضعی طبیعی یا همیشگی نیست. در طول تاریخ، بیشتر انسانها یا زیر سلطهٔ حاکمان مستبد زندگی کردهاند یا در جوامعی بسته و وابسته به پیوندهای خویشاوندی. جامعه مدنی در جهت مخالف این وضعیت است و بر پایهٔ آزادی، استقلال فردی و همکاری داوطلبانه شکل میگیرد.
🔸 اما این آزادی همیشه در خطر است. ملیگرایی افراطی یا دولتهای اقتدارگرا میتوانند آن را از بین ببرند. هرچه نهادهای مدنی ضعیفتر شوند، قدرت دولت بیشتر میشود و امکان گفتوگو و تفاوت از میان میرود. به همین دلیل حفظ جامعه مدنی نیازمند مراقبت دائمی و فرهنگ مشارکت است.
🔸 گلنر باور داشت که دموکراسی از دل جامعه مدنی زاده میشود، نه برعکس. جامعهای که مردم در آن آزادانه گرد هم میآیند، تجربهٔ اعتماد و همکاری را میآموزند و همین تجربه، اساس دموکراسی را میسازد. جامعه مدنی یعنی فضایی میان دولت و فرد که هم آزادی را حفظ میکند و هم نظم اجتماعی را ممکن میسازد.
🔸 فارل مینویسد که جامعه مدنی برای بقای آزادی ضروری است، چراکه به انسانها امکان میدهد بدون ترس، پیوند بسازند و آن را بشکنند، خواستههای خود را بیان کنند و در ادارهٔ سرنوشت جمعیشان سهم داشته باشد
منبع : کانال اصل ۲۰